5. Sınıf Sürdürülebilir Yaşam ve Geri Dönüşüm (7. Ünite) Konu Özeti – TYMM

5. Sınıf Sürdürülebilir Yaşam ve Geri Dönüşüm (7. Ünite) Konu Özeti – TYMM

Evsel Atıklar

Ev, okul, restoran ve iş yeri gibi yaşam alanlarında kullanım sonrası oluşan maddelere evsel atık denir. Bazı atıklar geri dönüştürülebilirken bazıları geri dönüştürülemez. Geri dönüştürülemeyen kısmına çöp denir.

Evsel atıklar iki gruba ayrılır:

• Katı atıklar
• Sıvı atıklar

Sıvı atıklara deterjanlı su ve sıvı yağ örnek verilebilir. Katı atıklara ise plastik, cam, metal, kâğıt, kumaş parçaları ve besin artıkları örnek verilir.

Geri Dönüşüm

Kullanım dışı kalan atık maddelerin çeşitli işlemlerden geçirilerek yeniden üretim sürecine katılmasına geri dönüşüm denir.

Geri dönüşüm sayesinde:

• Doğal kaynaklar korunur.
• Enerji tasarrufu sağlanır.
• Çevre kirliliği azalır.
• Ülke ekonomisine katkı sağlanır.
• Atık miktarı azalır.

Atık maddeler türlerine göre ayrılarak geri dönüşüm kutularına atılır. Çünkü karışık atıklar birbirini kirletebilir ve geri dönüşüm sürecini zorlaştırabilir.

Geri Dönüştürülebilen Maddeler

Bazı maddeler tekrar kullanılabilecek şekilde geri dönüştürülebilir.

Geri dönüştürülebilen maddeler:

• Cam şişe
• Plastik şişe
• Metal kutu
• Gazete
• Defter
• Karton
• Kavanoz
• Folyo

Geri Dönüştürülemeyen Maddeler

Bazı atıklar geri dönüşüm kutularına atılamaz.

Örnekler:

• Yağlanmış kâğıt
• Tuvalet kâğıdı
• Kömür külü
• Bozuk yiyecekler
• Boya kutuları
• Motor yağı kutuları

Atık Piller

Kullanılmış piller çevre için zararlı maddeler içerir. Bu nedenle normal çöpe atılmamalıdır.

Atık piller:

• Özel atık pil kutularında toplanmalıdır.
• Toprağa ve suya karışmaları önlenmelidir.
• Geri dönüşüm tesislerine gönderilmelidir.

Bitkisel Atık Yağlar

Kızartma yağları kullanıldıktan sonra atık hâline gelir. Bu yağlar lavaboya döküldüğünde çevreye zarar verir ve suları kirletir.

Atık yağlar:

• Sızdırmaz kaplarda biriktirilmelidir.
• Atık yağ toplama noktalarına teslim edilmelidir.

Tıbbi Atıklar

Hastane ve sağlık kuruluşlarında oluşan atıklara tıbbi atık denir. Bu atıklar insan sağlığı için tehlikeli olabilir. Bu nedenle dikkatli şekilde toplanmalı ve özel yöntemlerle yok edilmelidir.

Atıkların Kaynağında Ayrıştırılması

Atıkların oluştuğu yerde türlerine göre ayrılmasına kaynağında ayrıştırma denir.

Atıklar:

• Cam
• Plastik
• Metal
• Kâğıt
• Organik atık
• Pil

şeklinde ayrı kutularda toplanır. Böylece geri dönüşüm süreci daha hızlı ve kolay olur.

İsraf

İhtiyaçtan fazla tüketim yapılmasına israf denir. Kültürümüzde israf hoş karşılanmaz. Su, ekmek ve doğal kaynakların dikkatli kullanılması önemlidir.

Çevre Temizliği

Çevre temizliği toplum sağlığı açısından önemlidir. Temiz çevre:

• Hastalıkları azaltır.
• Yaşam kalitesini artırır.
• Doğayı korur.

Toplumda çevre temizliği ile ilgili birçok atasözü ve kültürel değer bulunmaktadır.

Sıfır Atık

İsrafın önlenmesi, kaynakların verimli kullanılması ve atıkların geri dönüştürülmesini amaçlayan sisteme Sıfır Atık denir.

Sıfır Atık Projesi’nin amaçları:

• Atık miktarını azaltmak
• Doğal kaynakları korumak
• Çevreyi temiz tutmak
• Enerji tasarrufu sağlamak
• Geri dönüşümü yaygınlaştırmak

Sıfır Atık İçin Yapabileceklerimiz

• Bez torba kullanmak
• Toplu taşıma tercih etmek
• Şarj edilebilir pil kullanmak
• Cam ürünleri tercih etmek
• Enerji tasarruflu ürünler kullanmak
• Geri dönüşüm kutularını kullanmak

Atık Yönetimi

Atıkların toplanması, ayrıştırılması, geri dönüştürülmesi ve kontrol edilmesine atık yönetimi denir.

Atık yönetimi sayesinde:

• Çevre korunur.
• Geri dönüşüm kolaylaşır.
• Atık miktarı azalır.
• Ekonomiye katkı sağlanır.

Geri Kazanım

Atıkların çeşitli işlemlerden geçirilerek tekrar ham maddeye dönüştürülmesine geri kazanım denir.

Örneğin:

• Plastik şişelerin yeniden plastik ürünlere dönüştürülmesi
• Kâğıtların yeniden kâğıt üretiminde kullanılması

İleri Dönüşüm

Atık malzemelerin daha değerli ürünlere dönüştürülmesine ileri dönüşüm denir.

Örnekler:

• Eski lastiklerden dekor ürünleri yapılması
• Atık şişelerden süs eşyaları yapılması
• Eski kutulardan kalemlik yapılması

Yeniden Kullanım

Bir ürünün aynı amaçla tekrar kullanılmasına yeniden kullanım denir.

Örnekler:

• Cam kavanozları saklama kabı olarak kullanmak
• Eski kıyafetleri değerlendirmek
• Yoğurt kaplarını tekrar kullanmak

Geri Dönüşümün Sağladığı Faydalar

Geri dönüşüm sayesinde:

• Ağaç kesimi azalır.
• Petrol tasarrufu sağlanır.
• Enerji tasarrufu yapılır.
• Ham madde ihtiyacı azalır.
• Çevre korunur.

Çevre Bilinci

Çevrenin korunması için bireylerin bilinçli davranması gerekir.

Çevre bilinci için:

• Atıkları ayırmalıyız.
• Gereksiz tüketimden kaçınmalıyız.
• Enerji ve su tasarrufu yapmalıyız.
• Geri dönüşüme katkı sağlamalıyız.

Geri Dönüşümle İlgili Bilim İnsanları

Mevlana

Kaynakların dikkatli kullanılması gerektiğini vurgulamıştır.

İbni Haldun

İnsan ve çevre ilişkisi üzerine çalışmalar yapmıştır.

Benjamin Law

Eski kumaşların geri dönüşümünü sağlayan sistem geliştirmiştir.

August Ferdinand Mobius

Geri dönüşüm sembolüne ilham veren Mobius şeridini geliştirmiştir.