Cevap Anahtarı:

1. Soru

• Doğru Cevap: A

• Çeldirici Mantığı: Öğrenciler genellikle Güneş lekelerinin hareketini Güneş’in dönüşüyle bağdaştırmakta zorlanır (B ve D şıkları bu yüzden güçlü çeldiricilerdir). C şıkkı ise öğrencinin “Dünya’nın dolanımı” ile “Güneş’in kendi etrafında dönmesi” kavramlarını birbirine karıştırıp karıştırmadığını test eder.

2. Soru

• Doğru Cevap: C

• Çeldirici Mantığı: TYMM ölçme mantığında bir sorunun sadece doğruyu bilmeyi değil, eldeki “verinin neyi kanıtlamaya yetmeyeceğini” bilmeyi de ölçmesi istenir. Öğrenci, fen dersinden lekelerin soğuk olduğunu biliyor olabilir (C şıkkı bilimsel olarak doğrudur). Ancak metindeki görsel takip verisi sıcaklık hakkında hiçbir ipucu vermez. A, B ve D sorularının cevabı doğrudan Zeynep’in aldığı notlarda vardır.

3. Soru

• Doğru Cevap: B

• Çeldirici Mantığı: Öğrencinin “Güneş’in dönme hareketi” bilgisini soyut bir metinden (1. Soru) alıp, sınıf içi somut bir eyleme (psikomotor ve analojik düşünme) dökmesi beklenmektedir. C şıkkı, Dünya’nın Güneş etrafındaki hareketini (dolanma) temsil ettiği için kavram yanılgısına düşen öğrencileri eleyecektir. D şıkkı ise lekelerin hareketini “oluşum/yok oluş” sananlar için yazılmıştır.

1. Soru

• Doğru Cevap: B

• Çeldirici Mantığı: D seçeneği de aslında bir perspektif (uzaklık-görünürlük) durumunu anlatır ve öğrencinin kafasını karıştırabilecek çok güçlü bir çeldiricidir. Ancak metindeki deney “büyük ve küçük iki cismin aynı boyutta görünmesi” üzerine kurgulandığı için (Ay ve Güneş tutulmalarındaki eşitlik hissi), doğru modelleme B seçeneğidir.

2. Soru

• Doğru Cevap: A

• Çeldirici Mantığı: Öğrencilerin sadece okuduğunu anlama değil, üç boyutlu düşünme becerisini ölçer. Bakış açısının Dünya, küçük ve yakın olan cismin Ay, büyük ve uzak olan cismin ise Güneş olduğunu eşleştirebilmeleri gerekir. Eşleştirme sorularında şıkların dizilimi, rastgele tahminleri önleyecek şekilde (Güneş ve Ay’ın yerlerinin karıştırılması gibi kavram yanılgılarına göre) ayarlanmıştır.

3. Soru

• Doğru Cevap: C

• Çeldirici Mantığı: Bu soru, öğrencileri metnin dışına çıkarak “Ya böyle olsaydı?” (What if?) senaryosu üzerinde düşünmeye zorlar. Uzaklık azaldığında perspektif etkisinin kaybolacağını ve gerçek boyutların (basketbol topunun devasalığının) ortaya çıkacağını zihninde canlandırması gerekir. D şıkkı, metindeki “aynı büyüklükte görünüyor” cümlesini ezberleyen ve durumu zihninde canlandırmayan öğrenciler için kurgulanmış bir tuzaktır.

1. Soru

• Doğru Cevap: C

• Çeldirici Mantığı: Bu soru, öğrencinin okuduğu metindeki bir “mühendislik çözümünü” (ısı kalkanı), bir “bilimsel olguya” (merkeze inildikçe artan sıcaklık) bağlamasını ister. Diğer şıkların hepsi metinden çıkarılabilecek veya doğru olan bilgilerdir ancak “ısı kalkanının” varlık nedenini açıklamazlar. Öğrencinin seçici dikkatini ve neden-sonuç kurma becerisini ölçer.

2. Soru

• Doğru Cevap: B

• Çeldirici Mantığı: Gerçek yaşam senaryolarına mükemmel bir örnektir. Öğrenci, “devasa bir gaz topu” ifadesini sadece bir bilgi olarak ezberlememeli, bu bilginin “üzerinde yürünecek veya tekerlekle gidilecek katı bir zemin (yüzey) olmaması” anlamına geldiğini anlamalıdır. A şıkkı, metinde ısı vurgusu olduğu için ezberci öğrenciyi avlayacak çok güçlü bir çeldiricidir (parantez içindeki “ısıya dayanıklı olsa bile” ifadesi bu tuzağı kurar).

3. Soru

• Doğru Cevap: B

• Çeldirici Mantığı: Metindeki “iç yapısının dışından çok daha farklı özellikler taşıyan katmanlı bir yapı” ifadesini, somut bir modelle (şeftalinin kabuğu, etli kısmı ve çekirdeğinin farklı olması) eşleştirmesi beklenmektedir. D şıkkı (küresel şekil) oldukça çekici bir çeldiricidir ancak metinde Güneş’in şeklinden ziyade “katmanlı yapısı” vurgulanmıştır ve ortadan ikiye kesilmiş bir şeftali, dış şekilden çok “iç yapıyı” (katmanları) göstermek içindir.