5. Sınıf Yaşamımızdaki Elektrik (6. Ünite) Konu Özeti – TYMM

5. Sınıf Yaşamımızdaki Elektrik (6. Ünite) Konu Özeti – TYMM

DEVRE ELEMANLARININ SEMBOLLERLE GÖSTERİMİ

Elektrik devrelerinde kullanılan elemanlar belirli sembollerle gösterilir. Bu semboller sayesinde herkes devreleri kolayca anlayabilir.

Semboller:

• Ortak bilimsel dil oluşturur.
• Devrelerin kolay çizilmesini sağlar.
• İletişimi kolaylaştırır.
• Zamandan tasarruf sağlar.

Elektronik cihazların tamirinde de bu semboller kullanılır.

BASİT ELEKTRİK DEVRESİ

Basit bir elektrik devresi oluşturmak için bazı temel elemanlara ihtiyaç vardır.

Temel Devre Elemanları

Pil

Devreye elektrik enerjisi sağlar.

• Artı (+) ve eksi (-) kutupları vardır.
• Elektrik akımının oluşmasını sağlar.

Ampul

Elektrik enerjisini ışık enerjisine dönüştürür.

• Devre tamamlandığında ışık verir.
• Elektrik akımı geçmezse yanmaz.

Anahtar

Devredeki elektrik akımını kontrol eder.

Açık Anahtar

• Devre tamamlanmaz.
• Ampul yanmaz.

Kapalı Anahtar

• Devre tamamlanır.
• Ampul yanar.

Bağlantı Kablosu

Devre elemanlarını birbirine bağlar.

• Elektrik akımının iletilmesini sağlar.
• Devrenin tamamlanmasına yardımcı olur.

DEVRE ELEMANLARININ SEMBOLLERİ

Elektrik devrelerinde elemanların yerine semboller kullanılır.

Sembolü Olan Devre Elemanları

• Pil
• Ampul
• Anahtar
• Bağlantı kablosu

Sembolü Olmayan Devre Elemanları

• Pil yatağı
• Duy

Bu semboller tüm dünyada ortak olarak kullanılır.

DEVRE ŞEMASI

Bir elektrik devresinin semboller kullanılarak çizilmiş hâline devre şeması denir.

Devre şeması çizilirken:

• Devre elemanlarının sembolleri kullanılır.
• Bağlantılar doğru şekilde gösterilir.
• Devrenin açık veya kapalı olduğu anlaşılır.

DEVRENİN ÇALIŞMASI

Bir elektrik devresinin çalışabilmesi için:

• Devre tamamlanmış olmalıdır.
• Pil çalışır durumda olmalıdır.
• Bağlantı kabloları doğru bağlanmalıdır.
• Anahtar kapalı olmalıdır.

Bu şartlar sağlanırsa ampul ışık verir.

AÇIK VE KAPALI DEVRE

Açık Devre

Elektrik akımının geçemediği devredir.

• Anahtar açıktır.
• Devrede kopukluk vardır.
• Ampul yanmaz.

Kapalı Devre

Elektrik akımının geçtiği devredir.

• Anahtar kapalıdır.
• Devre tamamlanmıştır.
• Ampul yanar.

DEVRE ŞEMASI ÇİZERKEN DİKKAT EDİLECEKLER

• Semboller düzgün çizilmelidir.
• Bağlantılar eksiksiz olmalıdır.
• Pilin kutupları doğru gösterilmelidir.
• Anahtarın açık mı kapalı mı olduğu belirtilmelidir.

AMPUL PARLAKLIĞINI ETKİLEYEN DEĞİŞKENLER

Basit bir elektrik devresinde ampulün parlaklığı değişebilir.

Ampul parlaklığını etkileyen temel faktörler:

1. Pil sayısı
2. Ampul sayısı

PİL SAYISININ ETKİSİ

Ampul sayısı sabit tutulup pil sayısı artırılırsa:

• Ampul daha parlak yanar.

Çünkü:

• Devreye daha fazla enerji verilir.

Örnek

• 1 pilli devrede ampul daha az parlaktır.
• 2 pilli devrede ampul daha parlak yanar.

AMPUL SAYISININ ETKİSİ

Pil sayısı sabit tutulup ampul sayısı artırılırsa:

• Ampul parlaklığı azalır.

Çünkü:

• Enerji ampuller arasında paylaşılır.

Örnek

• 1 ampullü devrede parlaklık daha fazladır.
• 2 ampullü devrede parlaklık azalır.

AMPUL PARLAKLIĞI KARŞILAŞTIRMALARI

Daha Parlak Yanan Devreler

• Pil sayısı fazla olan devreler
• Ampul sayısı az olan devreler

Daha Az Parlak Yanan Devreler

• Pil sayısı az olan devreler
• Ampul sayısı fazla olan devreler

HİPOTEZ

Bir deney sonucunda ne olacağı ile ilgili yapılan tahmine hipotez denir.

Örnek Hipotezler

• “Pil sayısı artarsa ampul parlaklığı artar.”
• “Ampul sayısı artarsa parlaklık azalır.”

Hipotezler deney yapılarak test edilir.

DEĞİŞKENLER

Bilimsel deneylerde değişkenler bulunur.

Bağımsız Değişken

Deneyde değiştirilen değişkendir.

Örnek

• Pil sayısı
• Ampul sayısı

Bağımlı Değişken

Sonucu gözlenen değişkendir.

Örnek

• Ampul parlaklığı

Kontrol Değişkeni

Deney boyunca sabit tutulan değişkendir.

Örnek

• Aynı ampul kullanılması
• Aynı pil kullanılması

GÜNLÜK YAŞAMDA ELEKTRİK DEVRELERİ

Elektrik devreleri birçok teknolojik cihazda kullanılır.

Örnekler

• El feneri
• Kumanda
• Bilgisayar
• Televizyon
• Buzdolabı
• Oyuncaklar

Bu cihazların içinde farklı elektrik devreleri bulunur.

ELEKTRİK ALANINDA ÇALIŞAN BİLİM İNSANLARI

Alessandro Volta

• Volta pilini icat etti.
• Elektrik pili çalışmalarına katkı sağladı.

Nikola Tesla

• Elektrik enerjisinin iletimi üzerine çalışmalar yaptı.
• Elektriğin kablosuz aktarımıyla ilgilendi.

Thomas Edison

• Elektrik ampulünü geliştirdi.
• Elektrikli cihazların yaygınlaşmasına katkı sağladı.

EL FENERİNİN ÇALIŞMASI

El fenerinde:

• Pil enerji sağlar.
• Anahtar akımı kontrol eder.
• Ampul ışık verir.
• Bağlantı kabloları akımı iletir.

Anahtar kapatıldığında devre tamamlanır ve ampul yanar.